Tekenbeten en de ziekte van Lyme

Een teek? Pak 'm beet
Teken en de ziekte van Lyme
Eenvoudige maatregelen
Wat te doen bij een tekenbeet?
Wat zijn teken?
Hoe kunnen teken iemand ziek maken?
De ziekte van Lyme
Naar de huisarts
Wat te doen bij een tekenbeet in het buitenland?
Meer informatie

Een teek? Pak 'm beet

Een tekenbeet is meestal onschuldig, maar kán u ziek maken als de teek langer dan 24 uur op uw huid zit. Geef de teek dus geen kans. Een tekencontrole na een uitstapje in de natuur is een kleine moeite. Heeft een teek u toch te pakken, dan kunt u hem eenvoudig zelf verwijderen.

Teken en de ziekte van Lyme

Wie in de natuur komt, kan een tekenbeet oplopen. Meestal is zo'n beet onschuldig, maar een teek kán de ziekte van Lyme overbrengen. Dat is een ziekte die ernstige gevolgen kan hebben. Bescherming is dus verstandig. Door uw lichaam - en eventueel dat van anderen - op teken te controleren, kunt u een teek snel verwijderen. Als dat binnen 24 uur na de beet gebeurt, is de kans op de ziekte van Lyme bijna nul. U hoeft alleen naar de huisarts als u in de drie maanden na de beet gezondheidsklachten krijgt.

Eenvoudige maatregelen

• Vermijd contact met struikgewas en hoog gras. Blijf zoveel mogelijk op de paden en bedek uw huid goed. Draag bijvoorbeeld dichte schoenen, lange mouwen en een lange broek en stop uw broekspijpen in uw sokken
• teken kruipen vaak op het hoofd van een kind. Laat kinderen een pet dragen als extra bescherming
• gaat u naar een gebied waar veel teken voorkomen, dan kunt u uw huid en die van kinderen insmeren met insectenwerend middel. Volwassenen kunnen middelen met maximaal 50% DEET gebruiken, kinderen met maximaal 20%. Lees de aanwijzingen op de verpakking
• controleer altijd uw kleding en lichaam op teken als u op plekken bent geweest waar teken kunnen voorkomen

Wat te doen bij een tekenbeet?

• Verwijder de teek binnen 24 uur. De kans op besmetting is dan vrijwel nul. Neem een pincet waarmee u de teek goed kunt vastpakken, bijvoorbeeld een puntig pincet of speciaal tekenpincet
• pak de teek zo dicht mogelijk bij de huid vast en trek de teek voorzichtig uit de huid. Druk de teek hierbij niet plat. Een achterblijvend stukje van de monddelen van de teek kan geen kwaad; het verdwijnt vanzelf uit het wondje
• ontsmet het wondje met 70% alcohol, jodiumtinctuur of -zalf
• noteer de datum in uw agenda; bij eventuele ziekteverschijnselen zal de huisarts hier naar vragen
• let tot drie maanden na de beet op ziekteverschijnselen, bijvoorbeeld griepachtige klachten of gewrichtsklachten

Wat zijn teken?

Teken zijn spinachtige beestjes van één tot drie millimeter doorsnede, die leven van het bloed van mensen en dieren. Ze komen voor in bossen, duinen, heidegebieden, weilanden, parken en tuinen in het hele land. Het liefst zitten ze in struiken en grassen tot ongeveer anderhalve meter boven de grond. Van daaruit klimmen ze op de huid of kleren van voorbijgangers. Ze gaan op zoek naar een warm en vochtig plekje, bijvoorbeeld achter de oren, in de liezen, knieholtes of oksels. Bij kinderen zijn teken vaak op het hoofd te vinden: bij de haargrens en achter de oren. Teken bijten zich vast in de huid en zuigen zich vol met bloed. Meestal merkt u daar niets van. Een teek kan uren tot zelfs dagen op uw huid zitten zonder dat het opvalt. Teken komen het hele jaar voor. Ze worden actief zodra de temperatuur boven de acht graden stijgt.

Hoe kunnen teken iemand ziek maken?

Teken kunnen u alleen ziek maken als ze zelf besmet zijn met een bacterie die een ziekte kan veroorzaken én als ze voldoende lang hebben vastgezeten in de huid. In Nederland dragen teken vooral de Borreliabacterie bij zich. Als de teek langer dan 24 uur op uw lichaam zit kan die bacterie in uw lichaam terechtkomen. De meeste mensen worden niet ziek na een tekenbeet. Toch kwamen in 2005 in Nederland 17.000 mensen bij de huisarts vanwege de ziekte van Lyme. Goed op teken controleren is dus belangrijk.

De ziekte van Lyme

De ziekte van Lyme begint meestal met een rode, ringvormige uitslag van meer dan vijf centimeter doorsnee op de plaats waar een teek heeft gebeten.
U kunt ook griepachtige klachten krijgen als hoofdpijn, koorts of gewrichtspijn. Soms verdwijnen de verschijnselen spontaan. In een later stadium kunnen echter ernstigere verschijnselen ontstaan: verlamde gezichtsspieren, heftige pijn aan een arm of been, dubbelzien, krachtsverlies in uw benen, pijnlijke of gezwollen gewrichten of een neiging tot flauwvallen. Als de ziekte van Lyme niet op tijd is ontdekt, kan iemand chronische huidaandoeningen of ernstige gewrichtsklachten krijgen. Als de ziekte op tijd ontdekt wordt, is deze goed te behandelen met antibiotica.
Mensen kunnen elkaar niet met deze ziekte besmetten. Ook het verwijderen van een teek bij een (huis-)dier geeft geen besmettingsgevaar.

Naar de huisarts

De meeste mensen krijgen helemaal geen klachten. Ook als er een rood plekje ontstaat op de huid rond de beet hoeft u zich geen zorgen te maken. Dat is een reactie op de beet zelf. U hoeft pas naar de huisarts wanneer een ringvormige rode uitslag rond de plaats van de beet ontstaat, die groter dan vijf centimeter wordt. Deze kan tot drie maanden na de beet ontstaan.
Let ook op de eerder genoemde algemene ziekteverschijnselen. De ziekte kan meestal met een bloedonderzoek vastgesteld worden.

Wat te doen bij een tekenbeet in het buitenland?

In het buitenland kunnen teken ook andere ziekten dan de ziekte van Lyme overbrengen. Verwijder ook in het buitenland een teek snel - binnen 24 uur - en op de juiste manier.

Noteer vervolgens de volgende gegevens:

• de datum van de tekenbeet
• de plek van de tekenbeet op het lichaam
• het land en gebied waar u de tekenbeet hebt opgelopen

Meld deze gegevens aan uw huisarts als u in de drie maanden na de beet gezondheidsklachten krijgt.

Meer informatie

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met uw huisarts.

Klik hier voor de folder 'Een teek? Pak 'm beet!'.
Klik hier voor een lijst met vaak gestelde vragen en antwoorden.

Links
www.saag.nl Stichting Samenwerkende Artsen- en Adviesorganisaties in de Gezondheidszorg (SAAG)
www.lymenet.nl/ 
www.lymevereniging.nl Deze website biedt informatie over de Nederlandse Vereniging voor Lymepatiënten (NVLP) en over de ziekte van Lyme

Voor Medici
www.lymemed.nl 
Informatie over onderzoek naar de Ziekte van Lyme op de website van het RIVM