Wat is legionella?
De ziekte
Regelgeving collectieve waterleidingsystemen
Koeltorens en legionella
Wat is de rol van de GGD?
Meer informatie
Nuttige links

Wat is Legionella?

Legionella is een bacterie die overal in vochtige milieus kan voorkomen. De bacterie bevindt zich bijvoorbeeld in meren, sloten en leidingwater. De meeste mensen worden niet ziek van Legionella. In uitzonderlijke situaties kan iemand een soort inademen die een longontsteking kan veroorzaken. Deze ontsteking wordt ook wel veteranenziekte genoemd. De besmetting vindt plaats door inademing van zeer fijne waterdruppeltjes (waternevel) met legionellabacteriën. Verneveling van water vindt plaats bij huishoudelijk gebruik van leidingwater (zoals douchen), maar ook in whirlpools, bij bepaalde bedrijfsmatige processen, bij sommige vormen van luchtbehandeling (airconditioning) en bij koeltorens.

De ziekte

De legionellabacterie veroorzaakt een ziekte die men Legionellose noemt. Dit is een acute infectie van de luchtwegen. De aandoening kent twee bekende ziektebeelden:
Legionellapneumonie ('Veteranenziekte'): begint met snel opkomende hoofdpijn, spierpijn, gevolgd door longontsteking met koorts boven de 39°C. De patiënt hoest en is soms kortademig. De tijd tussen besmetting en optreden van de eerste ziekteverschijnselen ligt tussen de twee en de twintig dagen (gemiddeld vijf tot zes dagen). De ziekte is met antibiotica goed te behandelen.
Pontiac Fever ('Legionella-griep'): griepachtig beeld, dat een tot twee dagen na blootstelling ontstaat, met verminderde eetlust, koorts, spierpijn en droge hoest. Pontiac Fever verloopt niet ernstig. Een speciale behandeling is niet nodig.

Besmetting
Besmetting vindt plaats via de longen, door inademing van zeer fijne waterdruppeltjes (nevel). De ziekte kan niet van de ene op de andere mens worden overgedragen en het drinken van met Legionella besmet water vormt geen risico.

Risicogroepen
De kans dat gezonde mensen ziek worden doordat ze in aanraking zijn geweest met de legionellabacterie is gering.
Mensen met de volgende specifieke kenmerken lopen meer kans om ziek te worden:

• rokers
• mensen met een ernstige afwijking aan het afweersysteem van het lichaam
• mensen met chronische longaandoeningen (COPD, astma)
• ouderen
• diabetes
• alcoholisten

Regelgeving collectieve waterleidingsystemen

In het Waterleidingbesluit is vastgelegd welke maatregelen eigenaren van collectieve waterleidingsystemen moeten nemen om de groei van legionellabacteriën in de waterleidingen te voorkomen. In ziekenhuizen, zorginstellingen, zwembaden en dergelijke zijn de risico's om ziek te worden van legionella groter dan bijvoorbeeld in scholen of kindercentra. Daarom gelden er strenge regels om waterleidingsystemen legionellavrij te houden.
Op de website van het Ministerie van VROM is meer informatie beschikbaar over de regelgeving rondom legionellapreventie: www.vrom.nl/legionella

Koeltorens en Legionella

Legionella kan groeien in open recirculerende ofwel 'natte' koeltorens, omdat dit type koeltorens gebruik maakt van water als koelmiddel. Tijdens het koelproces kunnen fijne waterdruppeltjes in de buitenlucht terechtkomen. Via deze druppels kunnen legionellabacteriën naar de omgeving verspreiden.
Bij andere type koeltorens (zogenaamde drycoolers) vindt geen verneveling van waterdruppels plaats. Aandacht voor legionellapreventie is bij dergelijke apparaten niet aan de orde.

Wat is de rol van de GGD?

In twee situaties heeft de GGD een taak:

• Bij legionella in een waterleidingsysteem. De GGD krijgt een melding van te veel aangetroffen legionellabacteriën in een waterleidingsysteem en adviseert over het gezondheidsrisico voor de gebruikers, te nemen maatregelen en te verstrekken gezondheidskundige informatie aan de gebruikers. Deze taak wordt uitgevoerd door het cluster Milieu, Hygiëne en Gezondheid.
• Een patiënt ontwikkelt een legionellapneumonie. De arts die bij een patiënt een legionellapneumonie vaststelt meldt dit bij de GGD. De GGD neemt vervolgens contact op met de patiënt of zijn/haar familie en verricht brononderzoek. Deze taak wordt uitgevoerd door het team Infectieziektebestrijding.

Meer informatie

Voor meer informatie over Legionella in leidingwatersystemen kunt u contact opnemen met het cluster Milieu, Hygiëne en Gezondheid van GGD Hollands Midden. De medewerkers van dit team zijn bereikbaar op werkdagen van 9.00 tot 17.00 uur via (071) 516 33 81.
U kunt ook een e-mail sturen naar mhg@ggdhm.nl

Voor meer informatie over de ziekte Legionellose (veteranenziekte) kunt u contact opnemen met het cluster Infectieziektebestrijding via (071) 516 3361.

Nuttige links

• Landelijke gezondheidsinformatie over legionella op deze website
• Protocol legionellose van het LCI/RIVM
• Meer over de regelgeving rondom legionellapreventie kunt u terugvinden op www.minvrom.nl
• Meer over de arbo-regels met betrekking tot legionellapreventie kunt u terugvinden op www.szw.nl
• Het dossier Legionella van het ministerie van VROM www.vrom.nl/legionella
• De lijst met bedrijven van het KIWA die gecertificeerd zijn voor het uitvoeren van een risicoanalyse www.kiwa.nl